Ağız solunumu, çocuklarda kraniofasiyal gelişimi doğrudan etkileyen en önemli fonksiyonel bozukluklardan biridir. Sürekli açık ağız postürü; maksillanın transversal yönde yetersiz gelişmesine bağlı olarak dar ve yüksek damak oluşumu, üst çenenin geride kalması, diş çapraşıklıkları ve maloklüzyonlarla yakından ilişkilidir. Dilin fizyolojik istirahat pozisyonunda damağa temas edememesi, çene kemiklerinin hem sagittal hem de transversal yönde dengeli gelişimini engeller. Bu yapısal adaptasyonlar zamanla “adenoid yüz” olarak tanımlanan uzun yüz morfolojisi, dudak kapanışında yetersizlik, üst çene darlık ve perioral kaslarda fonksiyonel dengesizlik şeklinde klinik olarak ortaya çıkar. Dilin normalde damağa temas ederek çene gelişimini desteklemesi gerekirken, ağız solunumu yapan çocuklarda dil aşağıda ve geride konumlanır. Bu durum ortodontik problemlerin yanı sıra çiğneme, yutma ve konuşma fonksiyonlarını da olumsuz etkiler. Ayrıca ağız solunumu; sık üst solunum yolu enfeksiyonları, orta kulak iltihabı ve işitme problemleriyle de ilişkilendirilmiştir.

Ağız ve diş sağlığı açısından değerlendirildiğinde, ağız solunumu tükürüğün koruyucu etkisini azaltarak ağız içi dokuların kronik olarak kurumasına yol açar. Bu durum diş çürükleri, gingivitis, periodontal hastalıklar ve halitozis için önemli bir risk faktörüdür. Ayrıca farinks mukozasının sürekli kuruluğu; tekrarlayan boğaz ağrısı, ses kısıklığı ve yutma sırasında rahatsızlık hissi oluşturabilir. Bu semptomlar, çocuğun beslenme davranışlarını etkileyerek iştahsızlık ve seçici yeme eğilimini artırabilir.

Davranışsal ve nörokognitif açıdan bakıldığında, ağız solunumu yapan çocuklarda dikkat eksikliği, hiperaktivite benzeri belirtiler ve öğrenme güçlükleri daha sık rapor edilmektedir. Uyku bölünmelerine bağlı olarak çocuklar gün içinde huzursuz, çabuk sinirlenen ya da içe kapanık bir tutum sergileyebilir. Uyku kalitesinin bozulması, büyüme hormonu salınımında azalmaya neden olarak fiziksel büyüme ve gelişmeyi olumsuz etkileyebilir. Sosyal etkileşimlerde zorlanma, özgüven azalması ve duygusal dalgalanmalar, ağız solunumunun psikososyal gelişim üzerindeki olumsuz etkilerini yansıtır. Bu bulgular, ağız solunumunun yalnızca bir alışkanlık değil, çok sistemli bir klinik durum olduğunu ortaya koymaktadır.

Ağız solunumu, postür ve kas-iskelet sistemi üzerinde de etkiler oluşturabilir. Havanın daha rahat alınabilmesi için başın öne doğru taşınması, boyun ve omuz kaslarında kronik gerginliğe yol açar. Bu durum zamanla servikal omurga problemleri, sırt ağrısı ve duruş bozukluklarıyla ilişkilendirilmiştir. Tüm bu bulgular, ağız solunumunun sadece lokal bir sorun değil; solunum, iskelet, sinir ve dolaşım sistemlerini etkileyen çok yönlü bir sağlık problemi olduğunu göstermektedir. Bu nedenle erken tanı ve nedenin (üst çenede darlık, çene uyumsuzlukları, alerji, adenoid hipertrofisi, septum deviasyonu vb.) bilimsel yaklaşımla ele alınması büyük önem taşır.

Bu klinik duruma eşlik eden yapısal ve fonksiyonel bozuklukların tedavisinde ortodontik tedavi ve ortodontik myofonksiyonel tedavi, bilimsel olarak en etkili ve kalıcı yaklaşımlardan birisi olarak kabul edilmektedir. Sadece semptomlara yönelik uygulamalar; altta yatan iskeletsel darlıkları, çene uyumsuzluklarını ve kas fonksiyon bozukluklarını ortadan kaldırmada yetersiz kalmaktadır. Ortodontik apareyler aracılığıyla üst çene darlığının giderilmesi, damak genişletilmesi ve çene ilişkilerinin düzeltilmesi; nazal hava yolu hacmini artırarak burun solunumunun yeniden kazanılmasını sağlar. Ortodontik myofonksiyonel tedavi ise dil, dudak ve yüz kaslarının doğru fonksiyonel paternlerini yeniden kazandırarak tedavinin kalıcılığını güvence altına alır. Güncel bilimsel kanıtlar, ağız solunumu yapan çocuklarda ortodontik myofonksiyonel tedavinin uygulanmasının, solunum paternini kalıcı olarak düzeltebilen ve kraniofasiyal gelişimi fizyolojik sınırlar içine yönlendirebilen en etkili ve bütüncül tedavi yaklaşımı olduğunu göstermektedir.

Ortodontist Dr. Dt. Osman GÜRAN

Özel Villa Marmaris Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği

0546 151 36 60

İnstagram: @villa_marmarisdentalclinic